دين مبين ، امروز كه سده‌ها از روزگار نقض و نغز آفرينان آن عصر گذشته ، م ورد كم اعتنايى است ! ! ابو المكارم حسنى - قدّس سرّه - ، در ورود به معركه‌هاى اختلاف خيز كلامى ويژگيهاى خوراى نگرشى دارد . از آن شمارست اين كه : بيش از آنكه هاى و هوى كند به جان سخن مىپردازد و به جاى فربهى آماس نمىفروشد . ديگر كه در پاسداشت ادب دانشورانه و متانت شيعيانهء خويش كاميابست و پاى از مرزهاى وقار و مهذّب سخنى بيرون نمىنهد . حتّى گاه به إجمال بسيار سخن مىگويد و بازماندهء مطلب را به ذهن تيزپوى مخاطب باز مىگذارد كه كياستمندانه وظيفهء دانشوران دين مىگزارد و مصلحت انديشى مىكند . پيراستگى نگرشها و نگارشهاى ابو المكارم از برخى مطالب سست و موهن و عامىوار و قصّاصانه كه متأسّفانه گاه در بعضى از ديگر آثار شيعى فارسى پيش از صفويّه مشاهده مىشود ، از امتيازات اوست ، و - به گمان راقم اين سطور - وامدار مشى و منش علمى وى كه نه تنها در اختصاصات فرقه‌اى ، در عرصه‌هاى عام هم ، قابل ملاحظة است . من بنده قصد صحّه نهادن بر هر آنچه از خامهء ابو المكارم تراويده است ، ندارم ؛ بلكه از پيراستگى و استوارى سايه افكن بر كلّيّت آثار و اقوال وى سخن مىگويم . بىگمان آثار ابو المكارم نيز چون بيشينهء پيشينيان بايد به محكّ نقد آزموده شود ، و صد البتّه كه مقدّم بر نقد ، بحاصل آوردن درك صحيح از فضاى مطالب و مقاصد ايشان است . علّامهء شعرانى - عليه الرّحمة - در حاشيه‌اى بر تفسير شيخ ابو الفتوح رازى - قدّس اللّه روحه - نوشته‌اند : . . . علماى سلف - رضوان اللّه عليهم - در هر علم اقوال ضعيف و باطل را نقل مىكردند در فقه و كلام و حديث و غير آن ، و اين اقوال متناقض كه مؤلّف در اين كتاب از مفسّرين آورده معتقد به صحّت همهء آنها نبوده است ، و اينكه بعض اهل زمان ما گويند : نبايد اقوال ضعيف را در كتب نقل كرد ، صحيح نيست بلكه امانت علماء مقتضى آنست كه همه چيز را نقل كنند و باب تحقيق را باز گذارند . 96 آنچه مرحوم شعرانى در بارهء شيوهء پيشينگان نوشته‌اند ، دست كم در بارهء بسيارى از ايشان راست مىآيد ؛ زين رو خوانندهء ديده‌ور ، چه در خواندن دقائق التّأويل و چه متون